İzmir’in 16. yy. sonları ile 17. yy. başlarında başlayan Batı Avrupa merkezli kolonyal liman kenti olma süreci kendi sonuçlarını doğurmuştur. Bu sonuçlar ekonomik, kentsel, toplumsal ve dinsel yapı gibi özellikler göstermiş bu alanlarda çeşitlenme, genişleme ve zenginleşme meydana getirmiştir. Tüm bu yapılar elbette kentin bugünlere de uzanan tarihsel seyrine damga vurmuş ve kentin toplumsallığında ve zihniyetinde derin izler bırakmıştır.

Bu sürecin başlangıcına kadar Anadolu’da var olan kültür ile gelen kültür yüzyıllar içinde harman olarak özgün bir Anadolu kültürü ortaya çıkmıştır. Bu durumu pekiştiren unsur, Osmanlı’nın dünya imparatorluğu inşa etmesine uygun konjönktürün varlığıdır.

Yukarıda anılan tarihsel dönem içinde Batı Avrupa’nın İzmir’in liman özelliğine ihtiyaç duyması bu tarihten itibaren kentin bu ihtiyaç doğrultusunda her açıdan şekillenmesine yol açmıştır. Bu süre içinde yani 300 yıllık süre içinde İzmir 3 bin nüfuslu bir liman kasabasından dünyanın 51. büyük limanı bir liman kenti noktasına gelmiştir. Zaman zaman gerilemesine neden olsa da tüm yıkım ve felaketlere rağmen kent bu özelliğini sürdürmüştür.

Bu süreç içinde kentin toplumsal yaşamında etkili olan iki unsur din ve ticaret olmuştur – Batı Avrupa merkezli toplumsal yaşam anlamında. Ticaret geliştikçe dinsel yapıyı güçlendirmiş, dinsel yapı güçlendikçe ticaret hayatını güçlendirmiştir. Çünkü kentteki cemmat yapıları kapalı pazar ekonomisi şeklinde örgütlenmişlerdi. Örneğin, bugünkü Alsancak Devlet Hastanesi’nin olduğu yer, Fransız misyonerlik faaliyetinin kapalı pazar ekonomisi şeklinde örgütlenmiş mekanıydı. İzmir’deki toplumsal yapı ve bu yapının dayanışması eski hakim yapının özelliğinden yeni hakim yapının belirleyiciliğine evrilmiştir. Yeni kurulan toplumsal dayanışma mekanizmaları genellikle misyonerlik faaliyetlerinin unsuru olarak kente damgasını vurmuştur. Dayanışma esaslı yapılanma ve hatta eğitim bu doğrultuda şekillenmiştir. Batı Avrupa’da yaşanan laik eğitim-dini eğitim İzmir’de de tartışma konusu yapılmıştır. Bugün kentimizin kültür mirası olarak adlandırdığımız Santa Maria Kilisesi, Sen Polikarp Kilisesi, Alsancak Devlet Hastanesi vd. gibi birçok dini yapı ve hastane o dönemin Hıristiyan mezhep ve tarikatlarının eserleridir.

Bu bağlamda ve bu süreç içinde İzmir toplumsal yapısı özelliğiyle kozmopolit bir kent yapısı kazanmıştır. Bu kozmopolit yapı içinde belki en geç örgütlenen ve en geç ortaya çıkan cemaat yapısı Almanlardır. Alman Birliği’nin kurulmasına paralel bir süreç izleyen İzmir’deki Alman Cemaati’nin yapısı bu birlik kurulana dek zayıf ve dalgalı bir seyir izlemiştir. İzmir’de Almanların ilk cemaatleşme çabalarına 1750’li yıllarda rastlıyoruz. 1800’lü yılların başına kadar devam eden cemaat yapısı bu tarihten sonra dağılma gösterir. Bu dağılmayı engellemek amacıyla Alman Birliği’ne giden süreçte 1850’li yılların başında girişimlerde bulunulur. Prusya Kralı’nın görevlendirdiği Papaz Theodor Fliedner, İzmir Alman Cemaati’ni yeniden düzenler. Hatta kentteki ilk Alman kız okulu da bu dönemde açılır.

1871 yılında Alman Birliği’nin kurulması İzmir’de de etkili olur. Artık Almanca da Fransızca’nın yanı sıra İzmir’deki okullarda öğretilen dil olur. Osmanlı’nın Alman Kayzeri’nin şahsında yeni bir müttefik arayışı Almanların “Drang nach Osten” politikasıyla örtüşünce iki imparatorluk arasındaki ilişkiler yoğunluk kazanır. Bu süreç İzmir’deki Alman Cemaati’nin niceliksel artışına yol açtığı gibi niteliksel artışın da nedenini doğurur.

Tarih, Birinci Dünya Savaşı’nın emperyalist kolunu her yana uzattığı bir zamandır. İzmir’de bulunan Alman kadınlar durumun vehametinden kendilerine bir görev çıkarır ve savaşın alt üst ettiği insanlara yardım eli uzatmak için bir cemiyet etrafında toplanma ihtiyacı duyarlar. Böylece İzmir’in o çok bilinmeyen tozlu tarih raflarında yerini alacak olan “İzmirli Alman Kadınlar Yardım Cemiyeti” kurulmuş olur.

1916 yılında İzmir’de kurulan cemiyetin yönetim kurulu şu isimlerden oluşuyordu:

Bakalım tarihin sayfalarında kalan bu örgütün 1916 Faaliyet Raporu’nda hemşerilerimiz kendilerine nasıl bir görev biçmişler ve ne kadarını yapabilmişler; okuyalım;

“Derneklerin hayatında ikinci yıl derneğin varlığını sürdürmesinin bir ölçütü ve kuruluş zihniyetini hayata geçirip geçirmediğinin iyi bir kanıtıdır. İzmirli Alman Kadınlar Derneği’nin ikinci yılı dolmuş bulunmaktadır. Bu da bize geriye dönüp bakmak fırsatı vermektedir: Acaba faaliyet raporuna yazabileceğimiz ne yaptık?

Değinilmesi gereken en önemli nokta üye listesi olmuştur. Sekreterimiz sıklıkla, tam on dört defa üye isimlerinin yanına ‘çıkarıldı’ yazmak zorunda kalmıştır. Bu acı veren bir uğraştır. Fakat her defasında aynı isimlerin adını yazdırması gerçekten harika bir duygudur. Başlangıçta üye sayımız 82 idi. 14 üyemiz ayrıldı. Bu arada 12 yeni kadın üyemiz oldu. Maalesef üyemiz Bayan Stengel ebediyete intikal ederek aramızdan ayrılmıştır. Böylelikle bugünkü üye sayımız 79’dur. Listemizde bulunan bayan arkadaşlarımızın bize sadık kalacak bilince sahip olduğunu umut ediyoruz. Çünkü Alman Kadınlar Derneği üyesi olmak demek milliyetçilik ve insanlık görevi demektir ve bunun için de her birey, topluluk için gereklidir.

Kısa bir süre için de olsa Ekselansları Bayan General Trommer’i onursal üye olarak yönetim kurulu toplantılarımızda görme şerefine kavuştuk. Kendisi, büyük bir boşluk yarattığı ayrılana dek tüm çalışmalarımızda etkin olarak görev yapmıştır. Diğer yandan uzun zamandır yalnız olarak görev yapmakta olan konsolosumuzun eşine kavuşması, bizim de onursal başkan olarak Bayan Konsolos Dr. Weber’e kavuşmamız sevindirici bir olay olmuştur.”

Derneğin ilk yıl 25,040 kuruş olan geliri, ikinci yıl 32,845 kuruşa çıkmıştır.

Dernek yardım yapacağı kitleyi ikiye ayırmıştır: Birincisi savaştan doğrudan etkilenen Osmanlı ve Alman askerler, ikincisiyse İzmir’de yardıma muhtaç aileler.

Faaliyet raporunda yapılan yardımlar şöyle ifade ediliyor:

“Yeni yapılan Alman Menzil Hastanesi ve Tephirhane (Bitten Arındırma Merkezi, İ.P.) bize gerek bedenen gerekse giysi yardımı gibi doğrudan yardım etme olanağı vermiştir. Hilal-i Ahmer için 468 adet pantolon ve ceket yaptırabildik. Tamamını saydığımız takdirde bu yıl 1242 adet yardım yapabildik. Geçen yıl bu rakam 950 adet idi.

“Zor durumda bulunan İzmir’deki yoksul vatandaşlar için ise hemşiremiz Henriette ve yardımcısı önemli çalışmalar yapmıştır. Yıl içinde bu amaç doğrultusunda 345 kişiye yardım yapılmış bunun için bu yıl 7369 kuruş harcanmıştır. Bu rakam geçen yıl 5040 kuruştu. Şehirdeki yokluk ve yoksulluk göz önüne alındığında bizim yaptıklarımız koca bir hiçtir. Fakat buna rağmen adına yardım yaptığımız Tanrı inayetini esirgemeyecektir. “

Dernek, üyeleri arasındaki dayanışmayı arttırmak, aktif üye sayısını canlı tutmak ve gelir elde etmek amacıyla çeşitli etkinlikler organize eder; dernek sekreteri Elisabeth Charlotte Pohl bu organizasyonları şöyle aktarır:

“Derneğimiz için başarılı bir girişim ve eğlenceli bir gün ise 9 Aralık günü olmuştur. Havanın kötü olmasına rağmen düzenlediğimiz kermeste tüm ürünler satıldı. Marie Liebner’in yönetiminde verilen konser ise güne seçkin bir özellik kattı içimizin huzurla dolmasını sağladı.

“Derneğimiz kısa bir süre önce yeni bir uygulama başlattı; her ayın ilk perşembesi Bayan Johanna Lutz’un organizasyonunu üstlendiği toplantılara başladık. Dernek üyelerinin bir araya gelme fırsatı bulduğu bu toplantılar çok yararlı oldu. Bu toplantıların ileride dernek çalışmalarına zihinsel olarak çok katkı sağlayacağını umuyoruz.

“Bu yılın faaliyet raporunu bize yardımcı olan kuruluşların adını anmadan ve onlara teşekkür etmeden bitirmek istemiyoruz. İzmir’deki Alman Derneği’nin baylarına teşekkürü bir borç biliyoruz. Gerek Almanya’da gerekse burada yaptığımız yardımlar Alman Derneği olmadan asla gerçekleşemezdi. Ayrıca yaptığımız toplantılarda dernek binasını kullanmamıza izin vererek de büyük destek oldular.

“Gelecek için birkaç cümle söylemek gerekirse; gücümüz ve kendimize olan güvenimiz artmış bulunmaktadır. Bugün için hedefimizi daha iyi görmekteyiz. İçinde bulunduğumuz savaş koşulları her insandan çok şey beklemektedir. Fakat asıl beklentimiz, barış dolu günlere kavuşmaktır. Umut ederiz ki, burada, Doğu’da biz Almanlara düşecek görevlerde Alman kadınları birlik ve beraberlik içinde güçlü olarak baş edebilecektir. Derneğimizin yaptığı her bir etkinliğin güzel ülkemizin gelişmesinde ve onurlanmasında bir katkısının olmasını diliyoruz.”

İzmir’de faaliyet halinde olan Alman şirketleri ve tüccarlarının yaptıkları bağışlar üye ödentilerinin yanı sıra derneğin önemli gelir kalemlerindendir:

Derneğin faaliyet raporunda 1916 yılında İzmir’de yapılan işler şöyle sıralanmaktadır:

Noel paketi 50 adet

Yatak ve Döşek 34 “

—————————————————————————

Toplam 1242 adet

Derneğin 1917 yılı gelir kaynaklarını görmek için aşağıdaki tabloya bakmak yeterli olacaktır:

İzmir’de bugün yaşamakta olan hemşerilerimin belki soylarına ait bir isme rastlaması umuduyla dernek üye listesini olduğu gibi aşağıya alıyorum:

Bayan Armacola, Bayan Aemisegger, Matmazel A. P. Allioti, Matmazel Armao, Bayan Dr. Bon, Matmazel Sophie Bon, Bayan Behne, Bayan Butz, Matmazel E. Blank, Matmazel A. Blank, Bayan A. Bader, Bayan Bieger, Matmazel Brede, Hemşire Margot Conrad, Matmazel Crespi, Bayan R. Chapert, Matmazel H. Caramanli, Bayan Deppner, Bayan Giudici, bayan Gassner, Bayan Eczacı Haug, Bayan Başkonsolos Humbert, Matmazel E. Hüffner, Matmazel D. Hüffner, Bayan Huck, Matmazel F. Huth, Hemşire Martha Hepse, Hemşire Marie Hain, Bayan İssigonis, Bayan Imhoff, Bayan Köhler, Matmazel A. Köhler, Bayan Kipp, Hemşire Berta Keller, Bayan Kreiter, Bayan Kuhn, Bayan Kraft, Bayan Löwenthal, Bayan Lanzon, Bayan Lekaki, Matmazel M. Liebner, Bayan Lutz, Matmazel Moos, Bayan Pastör Mühlenbruch, Bayan Müdür Meyerstein, Bayan Dr. Margulis, Bayan Ch. Margulis, Matmazel Missir, Bayan K. Möllhausen, Bayan A. Möllhausen, Bayan Markowitz, Hemşire Henriette Niebel, Bayan Oechslin, Bayan Panos, Matmazel Prager, Matmazel Pezzer, Matmazel G. Penzo, Matmazel R. Penzo, Bayan Peltgen, Matmazel Elisabeth Charlotte Pohl, Bayan Rockstroh, Bayan Konsolos Radimska, Bayan Reiser, Bayan Pastör Stahl, Bayan Steininger, Bayan Thorwest, Bayan Schreiber, Bayan Schapira, Bayan H. Sachsel, Bayan General Trommer, Hemşire Anna Schröder, Bayan Warning, Matmazel M. Warning, Bayan Konsolos Dr. Weber, Bayan Prof. Weber, Bayan A. Wieland, Bayan Falker, Bayan Waeckerlin, Matmazel von Wroblewsky, Bayan E. Wieland, bayan Wolks, Matmazel Ch. Zecchini.