ODA Sanat

Geçtiğimiz 15 Aralık günü İstanbul’da Türk Dünyası Edebiyat Dergileri Kurultayı düzenlendi. Abdulvahap Kara’nın kurultay izlenimlerini kısaltarak sizlerle paylaşıyoruz

 

15 Aralık 2007 Cumartesi günü İstanbul tarihi günlerden birine tanıklık etti. Eski Sovyet Türk Cumhuriyetleri’nin bağımsızlığına kavuşmasının üzerinden 16 yıl gibi azımsanmayacak bir zaman dilimi geçmesine rağmen, Türk Dünyası Edebiyat Dergileri yayın yönetmenleri ve temsilcileri ilk defa bu tarihi günde bir araya geldi.

…

I. Türk Dünyası Edebiyat Dergileri Kurultayı çalışmalarına baştan sona kadar katildim. Kurultayda hem genel olarak dergi yayıncılığının önemi ve sorunları ve hem de özel olarak Türk edebiyatına yönelik dergilerin meseleleri ele alındı. Toplantıda en batıda Makedonya’dan en doğuda Kazakistan’a kadar Türk dünyasının ön ülkesinden edebiyat dergiciliğinin çilesini ve hazzını tatmış ve yaşamış olan insanların kendi ağızlarından meselelerini dinledik. Toplantı salonunda, böylesine önemli bir toplantı gerçekleşmekte olmasına rağmen, kalabalık bir dinleyici grubu yoktu. Kurultayın katılımcıları dışında bir elin parmaklarını geçmeyecek sayıda dinleyici vardı. Acaba aydınlarımız ve edebiyatçılarımız bu konuya kayıtsız mı kalmışlardı? Yoksa Avrasya Yazarlar Birliği duyurularını etkili bir biçimde yapamamış miydi?

Avrasya Yazarlar Birliği Başkanı Yakup Deliomeroğlu’nun açılış konuşmasında, bu soruların cevabını aldık. Başkan Türk dillerinin farklı renklerinde çıkan edebiyat dergilerini bir araya getirdikleri bu toplantının kalabalık bir ortamda yapılmasından özellikle kaçındıklarını ifade etti. Çünkü, bu önemli toplantının sakın ortamda daha verimli olacağını düşünmüş ve bu sebeple de kurultay için İstanbul’un merkezinden ziyade Kozyatağı gibi üç bir mekan tercih edilmişti.

…

Kardeş Edebiyatlar Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Ali Akbaş, protokol konuşmasında, uzak ve yakından gelen tüm konuklara hoş geldiniz dedikten sonra, “dergi” kelimesinin derleyip toplamak manasına geldiğini ifade ederek: “Biz de dergi gibi toplanalım dedik. Konuşalım dedik. Dergi çıkarmak bir sevdalılık, gönül işidir. Define avcılığı gibi çekici yanı da vardır. Fakat zordur, yorucudur. Ancak, bütün çekilen zorluk ve sıkıntılar, matbaadan çıkan yeni dergi nüshasını, fırından yeni çıkmış sıcak ekmek gibi, elinize aldığınızda geçer gider. Kuruluşumuz sanıldığı kadar eski değil. Daha yeni bir yılını doldurdu. Türk Dünyasının çeşitli yerlerinden güzel yankılar aldık.

Sevgili kelam ve kalem sahibi dostlar, sık sık bir araya gelelim. Konuşalım. Bu sene İstanbul’da toplanan bu meclisimiz, her sene bir başka Türk ülkesinde devam etsin. Kitaplar da güzeldir. Ama dergide duygular daha heyecanlı ve daha canlıdır. Onun için kitap konserve, dergi ise dalında olgunlaşmış taze meyve gibidir. Romanlar ve bazı edebi eserler, kitaplardan önce dergilerde yayınlanırlar. Tarihte bir çok edebi ve siyasi akımlar dergilerin çevresinde toplanmıştır. Bu kurultaydan sonra iletişim hızlanacaktir. Daha nice kurultaylarda buluşmak üzere.” dedi.

 

…

Azerbaycan’in dergi yayıncılığının tecrübeli isimlerinden ve Azerbaycan Dergisi Genel Yayın Yönetmeni İntikam Kasımzade konuşmasına “XXI. asır Türk halklarının asrıdir” diyerek başladı ve söyle devam etti: “Bu aşır bizim asrımızdır. Bu aşırda kendi birliğimizi kurmak zorundayız. Bu kurultayı umumi Türk halklarının kurultayı olarak nitelendirebiliriz. Hem siyasetçiler ve hem de biz yazarlar dünyanın çehresini değiştirebiliriz.

…

Kazakistan’in 1922’den beri aralıksız çıkan Culdız [Yıldız] Dergisi’nin Sorumlu Sekreteri Beybit Koysibayev şunları söyledi: “Kurultay dolayısıyla hepinizi kutluyorum. Avrasya Yazarlar Birliği’ne bir yıl olmuş. Türkçe konuşan halkların edebiyatçılarını buluşturdu. Bağımsızlığa kavuşmamız kolay olmadı. Avrasya Yazarlar Birliği güzel bir kitap çıkarmıs. Kaharlı Altay[1] Kazakistan’dan Jaksilik Samıytuli’nın ünlü kahraman Osman Batur’u anlatan romani. Bu şekilde birbirimizin edebi romanlarını tercüme çalışmaları devam etsin

…

 

Kerkük’ten Kardeşlik Dergisi’nın temsilcisi Mehmet Özer Kazancı: “Kendi adıma ve Türkmen kardeşlerim adına hepinizi selamlıyorum. Tüm Irak Türkleri adına selamlıyorum. Tüm Türk halkları arasında duygu ve düşünce birliğine varmak açısından bu faaliyet çok önemli olduğuna inanıyorum. Türk halklarının ayrı sınırlar içinde yaşaması farklılıkları arttırdı. Bir süper güç olan ülke haritaları değiştirmek istiyor. Bunu önlemek için edebiyatçılar ne yapmalıdır?

…

Kırım’dan Yıldız Dergisi’nın temsilcisi Leniyara Selimova: “Dergimiz 1976’da yayına başladı. O Kırım Türkleri için bir can simididir. Halkımızın edebiyatı ve dilinin yaşatılması için mücadele veriyor. Milli ve manevi değerleri yaşatmak için var olan bir dergi. Halen de öyle.

…

Türkiye’den Varlık Dergisi Enver Ercan: “Hepinize merhaba. Yakup Deliomeroğlu kurultay çağrısını seve seve kabul ettim. Kurultaya katılmak benim için bir onurdur. Dergicilik zordur. Dergicilik merkezin dışındaki ülkelerde daha zordur. 75 yıldır çıkıyor varlık. Yaşar Nabı, II. Dünya Savaşı sırasında dergiyi çadırlarda çıkarmaya devam etmis. Kendisi halkıyla da, Türk Dünyası ile de yakından ilgiliydi. Batıyla kurduğumuz ilişkiler gibi, Türk Dünyası içinde de iletişim ağı kuralım.”

İran’dan Varlık Dergisi temsilcisi Rıza Heyet: “Öncelikle İran’dan 35 milyon Türk adına selamlarımı iletiyorum. Bu tarihi kurultay. Çünkü ilktir. Bunun İstanbul’da olması da ayrı bir değerdir. Dergimizin adı Varlık’tir.Bu “varız, var olmaya devam edeceğiz” demektir. 29 yıldır çıkmaktadır.

…

Makedonya’dan Köprü Dergisi’nin Genel Yayın Yönetmeni Hüsrev Emir: “Değerli büyükler, hocalarım. Aranızda belki en genciniz benim. Heyecanlı ve mutluyum. Belki de sizlerin öğrenci olduğunuz yaşlardayım. Dergıcılık bir okul, bir mekteptir. Köprü 2002’de çıktı. Bu sene 5 yaşındadır. Köprü sadece bir dergi değildir, oradaki Türklerin maddi ve manevi değerlerini koruyan bir araçtır. Bizler memleketi Üsküp olan Yahya Kemal Beyatlı’nin ruhu gibi bir ruhla çıkarmaya devam edeceğiz.”

…

Yüzakı Dergisi’nin Genel Yayın Yönetmeni Mehmet Ali Eşmeli: “…Avrasya Yazarlar Birliği’nin bu toplantısı çok önemli. Tarihi bir toplantı. Çünkü biz tarihi şekillendiriyoruz… Dergiyi herhangi bir hususta dert edinmiş dava adamları çıkarır…Bu çalışmalar önümüzdeki yıllara mührünü vuracaktir, diye düşünüyorum.”

 

…

Baskürdistan Ak Edil Genel Yayın Yönetmeni Yardımcısı Gülnaz Kutiyeva: “Daveti büyük bir sevinçle kabul ettik. Bu toplantı kardeşlerin yakınlaşmasına ve edebiyatımızın zenginleşmesine hizmet edecektir.”

Azerbaycan’dan Uldüz Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Elçin Hüseyinbeyli: “Bu edebiyat konusunda ilk kurultaydır. Burada değerli fikirler ve somut kurallar ortaya atılacak ve sonra icra edecektir. Bunun devamlı olması lazımdır.

Kırgızistan’dan Kırgızistan Edebiyatı Dergisi temsilcisi İsmail Altınbek: Bundan sonra bizim hepimiz ortak yazı dili ve edebiyatı oluşturmak için çalışmalıyız. Size Kırgız şairi Saylavbek Düyseyev’in bir şiirini okuyacağım.

Protokol konuşmalarından sonra oturumlarda yapılan konuşmalardan aldığımız notlar:

Ayvazoğlu: Merkezin dışında kalan otelde bir avuç insanız. Ama dergi temsilcilerinin büyük kitleleri temsil ettiğini düşünürsek tüm Türk Dünyasıyız.

… Bu kurultayı onlar ayrıca ülkelerine döndüklerinde duyuracaklardır. Dergilerin hepsini birer kahraman gibi görüyorum…Cemil Meriç dergi için hür tefekkürün kalesi demişti. Kerkük ve Kırım’da dergilerin misyonu Türk kimliğini korumaktır. Bu çok önemlidir…Baskı döneminde Kazakistan, Azerbaycan ve Kırgızistan gibi ülkelerde de öyle olmuş. Baskı kalktıktan sonra patlama olmuş. Aynı Osmanlılarda II. Meşrutiyetten sonra olduğu gibi. O dönemde mizah, şiir ve edebiyatın diğer alanlarında yüzlerce dergi çıktı. Ama sonra heyecan bitti. Bütün dergiler kapandı. Sadece önemli görüşleri temsil eden dergiler ayakta kaldı. Mesela, Sebilu’reşat Dergisi İslamcı, Türk Yurdu Dergisi Türkçü ve İçtihat Dergisi Batılılaşma görüşlerini temsil eden dergiler olarak ayakta kaldı. Üç kişinin farklı düşüncesi olabiliyor. Bir araya gelip dergi çıkarıyorlar. Söyleyecekleri bitince kapanıyorlar.

Bazı dergiler ise ana eğilimleri bildirerek uzun ömürlü oluyor. Varlık 1933, Türk Edebiyatı dergisi 1971’den beri yayın hayatını sürdürüyor. Bunlar misyonu oturmuş, durgun dergiler.

Enver Ercan: Ayvazoğlu’na katılıyorum. Cemal Süreyya sanat sayfasının lunapark gibi canlı, renkli ve cıvıl cıvıl olmasını isterdi. Dağlıca gibi ünlü yazarların şiirlerini yayınlamak güzeldir ama gençlerin eserlerini de yayınlamak bir başka heyecandır.

Bir yazar “edebiyatın kendisi ihtiyaç yaratmıyor” demişti. Edebiyat dergileri de bundan dolayı ihtiyaç yaratmıyor. Dergi okurlarıyla ayakta durmali. Edebiyat insanlığın günlük hayatından geçmiyor. Dergi üç beş sayı da çıksa, söyleyecek fikri olduğu için önemlidir. Dergilerin okunmayısının sebebleri arasında medya manipülasyonu var. Sayfalarca spora yer ayıran gazete kültür sanata fazla yer vermez. Fakat aksine davransa, sanat ve kültürü iki sayfa ayırsa ve hatta öykü yayınlaşa edebiyata yine katkısı olmaz. Hatta zararı olur.

Avrasya Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu üyesi Lütfü Şehsuvaroğlu: Eski devirlerde kısıtlı imkanlara rağmen şair ve yazarlar birbirlerini takip ediyorlar ve birbirlerini biliyorlardı. Şimdi muazzam bir iletişim imkanları ve internet olmasına rağmen iletişim yok. Şimdi Cemil Meriç’in dediği gibi kendi mağaramızda yaşıyoruz. Kimse kabuğunun dışına çıkmak istemiyor. Vatan sınırlarını büyütmeliyiz. Workshop, çalıştay gibi ortamlarda bir araya gelmeliyiz. Yaşayan yazarları tanımalıyız. Türk[1] Kazak[1] Kırgız, Azerbaycan, Türkmen ve Özbek Balkan edebiyatlarını, edebiyatçılarını tanımalıyız. Ama bu sürekli ve düzenli olmalı, tesadüfi ve geçici olmalıdır.

Avrasya Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu Üyesi Hüseyin Özbay Türk Dünyasında kavram kardeşliğinin olması gerektiği gibi önemli bir konuyu dile getirdi. Yıllardır Kırgızların II. Dünya Savaşı’ndaki Sovyet Zaferi’ni büyük coşkuyla kutlamalarına bir anlam veremediğini söyledi. Çünkü savaş Orta Asya topraklarında cereyan etmemişti. Kırgzıların da Çanakkale Savaşı’na Türkler kadar coşkulu yaklaşamadığını fark etmişti. Nihayet bir II. Dünya Savaşıyla ilgili bir Kırgız öyküsünde babasız kalan çocukların durumunu okuduğunda bu zaferin onlar için önemini anladığını belirtti. Bu yüzden Türk Dünyası’nda kavramların anlaşılmasının önemli olduğunu söyledi. Hatta, bir Kırgız’in Türklerden ziyade Rusları kendine yakın bulduklarına şahit olduğunu, çünkü onların arasında kavram anlayışlarında fazla fark olmadığını ifade etti.

Kırgızistan’dan gelen konuk İsmail Altınbek, edebiyat dergisi konusunda çok sıkıntı çektiklerini dile getirdi. Kırgızistan bağımsızlığını kazandıktan sonra uzun müddet edebiyat dergisi yayınlayamamışlar. Yazarlar Birliği Kırgızistan Edebiyatı isimli dergilerini ancak bu sene yayımlamaya başlamışlar. O da devlet desteği olmaksızın, kendi kıt imkanlarıyla, küçük gazete ebatlarında yayınlanıyor. Bu sene sekizinci sayısı yayınlanmış. Dergi Türk edebiyatından örnekleri Kırgızca yayınlamaya ve Kırgızca eserleri Türkiye Türkçesinde yayınlanmak üzere Türkiye’deki dergilere göndermek üzere işbirliğine hazır.

Azerbaycan Dergisi Genel Yayın Yönetmeni İntikam Kaşimov dergilerin en büyük probleminin okuyucu sayılarındaki düşüş olduğuna dikkati çekti. Bir zamanlar 72 bin olan tirajlarının bine düştüğünü söyledi. Ona göre, okuyucu oranlarındaki bu düşüş, sadece Türk Dünyası’nda değil, başka ülkelerde de var. Mesela, Rusya’da bir milyonu aşan tirajlarla çıkan Novi Mir dergisi artık üç binlerle yetiniyor.

Yüzakı Dergisi’nden Mehmet Ali Eşmeli, “evet tiraj düşüşü büyük problem. Biz bunu tersine çevrimek için özel programlar yapıyoruz. Yüzakı dergisi 1800 tirajla çıkarken bunu beş bine çıkarmayı başardık. Hatta geçen ay 6.500 bastık. Dergide sadece edebiyat türü değil, halkın seveceği bir biçimde çeşitlendirdik. Ayrıca halkla buluşarak tanıtım programları yapıyoruz. Bunun için özellikle derneklere giderek programlar yapıyoruz. Böylece dernekler de kültürel faaliyet yapmış oluyorlar. Onlar için yararlı. O yüzden bazı dernekler yol ve diğer masraflarımızı da seve seve karşılıyorlar.” dedi.

Beşir Ayvazoğlu, “bütün dünyada edebiyat dergisi okuyucularında düşüş var. İki buçuk senedir Türk Edebiyatı Dergisini yönetiyorum. Tirajı 700’lerden 4-5 binlere çıkardık. Olağanüstü büyük tirajlar beklememek lazım. Eğer derginizi ayakta tutacak seviyede tiraja sahipseniz başarılışınız demektir. Tiraj yükselteceğim diye kaliteden ödün verilmemeli. Zaten bu tip ödünlerin getirileri geçicidir. Derginin misyoner okuyucuları olmalıdır. Kapı kapı dolaşıp okuyucular dergileri tanıtıp yaymalıdır.” dedi.

Kurultayın sonuç bildirgesinde “Türk Dünyası Edebiyat Dergileri Kongresi Daimi Konseyi” oluşturulmasına ve Kardeş Kalemler Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Ali Akbaş ile Azerbaycan Dergisi Genel Yayın Yönetmeni İntikam Kasımzade’nin Genel Sekreterliğini yürütmesine, kurultaya katılan edebiyat dergileri arasında işbirliği yapılmasına, dergilerin tanıtımı için bir internet portalı kurulmasına ve ortak yarışmalar düzenlenmesine, Avrasya Yazarlar Birliği yayın organı Kardeş Kalemler Dergisi’nin ise Türk Dünyası’nin ortak edebiyat dergisi ilan edilmesine ve bu kurultayın her sene düzenlenmesine karar verildi.

 

Doc. Dr. Abdulvahap Kara

Facebook'a ekle